Lilie wodne – boginie wód ogrodowych

lilie wodne uprawa

Trudno wyobrazić sobie ogród bez unoszących się na tafli wody urzekających kwiatów lilii wodnych. To bez wątpienia najpiękniejsze rośliny uprawiane w naszych oczkach wodnych i sadzawkach. W Polsce znane są także jako nenufary lub grzybienie. Nazwa naukowa rodzaju Nymphaea pochodzi z języka greckiego i oznacza roślinę należącą do nimf. Według starogreckiej legendy lilia wodna wyrosła z ciała nimfy zmarłej z powodu zazdrości o Heraklesa.

Odmiany

Odmiany dzikie

W naszym klimacie spotkać można dziko rosnące grzybienie białe (Nymphaea alba) i znacznie rzadsze grzybienie pół nocne (Nymphaea candida). Na pierwszy rzut oka oba gatunki wyglądają identycznie. Różnią je jednak znamiona pręcików. U grzybienia białego są one żółte, a u północnego – czerwone lub ciemnożółte. W naturze nierzadko obecne są również mieszańce obu gatunków rodzimych o cechach pośrednich. Choć często aż prosi się, by pozyskać te piękne kwiaty ze środowiska naturalnego do własnego ogrodu, to jednak nie warto tego robić. Po pierwsze, gatunki te znajdują się pod ścisłą ochroną, co oznacza, że za ich zrywanie grozi kara. Po drugie, w nienaturalnych warunkach trudno się aklimatyzują i często zamierają. Ścięte kwiaty, wstawione do wazonu oraz wystawiane na słońce, zamykają się po około godzinie.

Odmiany uprawne

Odmiany uprawne lilii wodnych dzielą się na tropikalne i zimotrwałe. Tropikalne – o kwiatach fioletowych, niebieskich lub purpurowych, są zbyt wrażliwe na mróz, by przetrwać zimę w naszych warunkach.  Bez problemu przezimują natomiast odmiany o kwiatach koloru białego, żółtego, różowego, pomarańczowego i czerwonego. Jest zatem w czym wybierać. Dodatkowo hodowcy intensywnie pracują nad uzyskaniem niebieskich grzybieni zimotrwałych, można zatem mieć nadzieję, że wkrótce i takie odmiany zagoszczą na stałe w naszych ogrodach podczas zimy. Obecnie dostępnych jest około 70 odmian lilii wodnych. Różnią się nie tylko kolorami, ale i rozmiarami.

Kwiaty

U odmian miniaturowych kwiaty mają zaledwie 3-5 cm. Zaś u największych wielkość kwiatu może dochodzić do 30 cm, choć z reguły dla większości odmian jest to kilkanaście centymetrów. Zasadniczo im mniejsza odmiana, tym mniejszy kwiat. U większości odmian lilii wodnych kwiaty pojawiają się od czerwca do wrzenia najodporniejsze kwitną od maja do października, a nawet listopada. Aby przedłużyć len proces, należy usuwać przekwitłe kwiaty. Kwiaty wszystkich odmian zamykają się na noc.

Liście

W zależności ud odmiany liście mogą być gładkie, mieć tatki, plamki, cętki, a nawet marmurkowy wzorek. Liście nakrapiane mają zazwyczaj odmiany o kwiatach żółtych lub pomarańczowych. Młody liść jest zazwyczaj czerwony lub bordowy i poskręcany. Po pewnym czasie zielenieje i się prostuje.

Sadzenie

Stanowisko.

Lilie wodne wymagają stanowiska słonecznego. Przyjmuje się, że powinny czerpać bezpośrednio światło słoneczne przez co najmniej 5 godzin na dobę. Tylko kilka odmian toleruje niewielkie zacienienie, m.in. ‚Garnea’, ‚James Brydon’, ‚Rosea’, czy też odmiany z serii Marliacea. Obfitemu kwitnieniu roślin sprzyja również wysoka temperatura wody. Stanowisko uprawy powinno być dodatkowo osłonięte od wiatru.

Termin sadzenia.

Zwykle jako termin sadzenia lilii wodnych polecana jest wczesna wiosna, zanim rośliny zdążą wypuścić liście. Oczywiście przez cały sezon istnieje możliwość zakupu roślin wodnych w pojemnikach. Należy jednak pamiętać, że ze względu na rozwinięte liście i pąki kwiatowe, łatwo je zniszczyć w transporcie lub w czasie sadzenia. Takie uszkodzenie roślina będzie musiała później odchorować. Poza tym, sadząc lilie wczesną wiosną, przez cały sezon będziemy mogli cieszyć się ich wyjątkowym pięknem. Uwaga! Należy unikać sadzenia lilii w miejscu gdzie byłyby spryskiwane wodą np. z fontanny.

Sposób sadzenia.

Grzybienie, jak wszystkie inne rośliny wodne, można sadzić bezpośrednio do gleby. Jednakże coraz częściej używa się w tym celu specjalnych ażurowych koszy. Dawniej stosowano kosze wyplatane z wikliny, obecnie stosuje się plastikowe. Są one do nabycia w większości sklepów ogrodniczych w przeróżnych kształtach i wymiarach. Aby podłoże nie wysypywało się z kosza, należy je wyłożyć specjalną tkaniną, którą także można nabyć w sklepach ogrodniczych. Istnieją też specjalne elastyczne doniczki i worki przeznaczone dla roślin wodnych. Mogą to być worki jutowe lub z materiałów syntetycznych. Coraz częściej używa się także geowłókniny. Zaletą sadzenia lilii w pojemnikach jest to, że łatwiej zmieniać ich stanowisko lub wyjąć z wody np. w celu rozmnożenia. Niestety, o ile małe pojemniki są niedrogie, to koszt większego kosza i specjalnej tkaniny do jego wyłożenia może przekroczyć koszt samej rośliny.

Podłoże.

Najlepszym podłożem do sadzenia lilii wodnych jest mieszanka gliny z piaskiem (w proporcji 1:2). Glina zawiera wiele niezbędnych substancji pokarmowych, natomiast posypany na wierzch pojemnika piasek (około 5 cm) zapobiega wypłukiwaniu gliny, a tym samym zanieczyszczaniu wody. Aby uchronić podłoże przed rybami, można jeszcze przysypać całość cienką warstwą żwiru.

Uwaga! Należy pamiętać by pod żadnym pozorem nie dodawać do podłoża torfu i mieszanek, które mają go w składzie. Często zawierają one nawozy, które powodują szybki i rozwój glonów w zbiorniku.

Głębokość sadzenia.

Głębokość sadzenia grzybieni zależy od konkretnej odmiany. Młode sadzonki początkowo sadzi się na głębokości 20-50 cm i dopiero wraz ze wzrostem rośliny zagłębia sieje na głębokość docelową. Im więcej liści widać na powierzchni, tym szybciej lilie rosną. Mają wówczas dostęp do budulca w postaci dwutlenku węgla zawartego w powietrzu. Nieukorzenione rośliny mają często tendencję do wypływania na powierzchnię. Aby temu zapobiec, można przymocować kłącze do pojemnika, w którym lilia będzie rosnąć.

Rozmnażanie

Tylko niektóre odmiany lilii wodnych (np, rodzime grzybienie białe) zawiązują nasiona, z których można wyhodować nowe rośliny Sposób ten jest jednak rzadko stosowany, ponieważ na kwiaty trzeba wówczas czekać kilka lat. Rozmnażanie grzybieni wykonuje się przez podział kłączy. Powinno się to robić wiosną.  Aby zapobiec gniciu kłącza, w miejscu po przecięciu należy posmarować je sproszkowanym węglem drzewnym. Kłącze można oddzielić od rośliny matecznej, gdy jest rozgałęzione, ma co najmniej kilka centymetrów i własne korzenie. Przy dzieleniu dużych egzemplarzy stare obumierające części kłączy usuwa się i zostawia tylko młode najlepiej rosnące końcówki o długości 10-15 cni.

Szkodniki

Sposoby zwalczania chorób i szkodników roślin wodnych różnią się od tych, które stosujemy w innych częściach ogrodu. Użycie środków chemicznych w pobliżu oczka wodnego doprowadziłoby bowiem do zatrucia wody. Pewnym rozwiązaniem jest przeniesienie rośliny na okres kuracji w miejsce, w którym możliwe będzie bezpieczne zastosowanie nie takich środków, np. do oddalonej od oczka wodnego balii. Po takiej kuracji lilie można będzie z powrotem umieścić w oczku. Jeśli jednak nie ma możliwości odizolowania chorej rośliny, to w pobliżu wody można stosować tylko tzw. preparaty biologiczne. Jest im najczęściej wyciąg z pestek grapefruita lub z czosnku. Najpopularniejsze środki to biosept, oi-trosept i bioczos. Niestety ich skuteczność jest niewielka, a i one mogą okazać się toksyczne dla ryb. Informację o tym będzie można znaleźć na opakowaniu.

Uwaga! Przed użyciem jakiegokolwiek środka ochrony roślin należy dokładnie zapoznać się z informacją na opakowaniu i instrukcją. W przeciwnym wypadku można doprowadzić do zatrucia wody, a tym samym wyginięcia roślin i ryb w niej żyjących.

Mszyca.

Najczęściej spotykanym szkodnikiem atakującym lilie wodne jest mszyca. Zauważona na pływających liściach, pąkach lub kwiatach, powinna być jak najszybciej usunięta, ponieważ ma tendencję do bardzo szybkiego namnażania. Mszyce można spłukać silnym strumieniem wody lub usunąć ręcznie, ściągając kolonie palcami. Zabieg taki zazwyczaj okazuje się niewystarczający, dlatego należy go powierzyć. Zaatakowane liście można także spryskać bioseptem. Niezastąpionym pomocnikiem w zwalczaniu mszyc jest biedronka. Badzie ona naturalnym mieszkańcem ogrodu, w którym nie używa się środków chemicznych. Larwy biedronki są również dostępne w sprzedaży. W celu usuwania mszyc poleca się też stosowanie ekologicznej metody – wyciągu ze skrzypu polnego.
500 g świeżo zmielonego ziela skrzypu zanurz w 5 litrach wody i pozostaw na dobę. Następnie gotuj przez 20 minut. Odcedź przez szmatkę, napełniając butelki. Przed zastosowaniem oprysku powstały roztwór rozcieńcz w proporcji 1:4 (na opryskiwacz o pojemności 5 l  wlej 1 l  wyciągu i 4 l wody).  Zabieg opryskiwania powtórz po 5-10 dniach.

Szarynka grzybieniówka.

Innym znanym szkodnikiem występującym na liliach wodnych jest szarynka grzybieniówka. Jej obecność można poznać po podłużnych nieregularnych dziurach na liściach. Poczwarki i larwy tego szkodnika toną w wodzie więc wystarczy je spłukać silnym strumieniem wody. Natomiast dorosłe chrząszcze potrafią pływać i latać, w związku z czym trzeba je zbierać.  Szarynka pojawia się najczęściej w maju lub czerwcu. Składa wówczas jaja na wierzchniej stronie liści (po kilkanaście sztuk). Młode larwy wylęgają się już po tygodniu. Aby zabić jaja i larwy, wystarczy zanurzyć je na 5 dni. W tym celu można rozpiąć nad zbiornikiem siatkę, tak aby wszystkie liście znalazły się na ten czas pod wodą.

Larwy motyla.

Zdarza się, że na liliach wodnych żerują również larwy motyla (nimfa świtezianka, zwana też żwirówką grzybienianką). Na blaszkach liściowych widać wówczas owalne dziury. Zarówno gąsienice, jak i larwy tego gatunku żerują od spodniej strony liścia zazwyczaj w okresie czerwiec-lipiec. Motyle występują natomiast od czerwca do wrześnią. Gąsienice należy zbierać ręcznie, aby nie dopuścić do wylęgu motyli, które mogą złożyć więcej jaj. Bardzo pomocna może okazać się ryba złota orfa, która znajduje i wyjada larwy tego szkodnika. W zwalczaniu jaj i larw motyla pomogą również żywiące się nimi pluskwiaki, np. pluskolce czy nartniki oraz, pająki wodne (topik).

Choroby

Choroba plamistość liści.

Najczęściej występującą chorobą u lilii wodnych jest grzybowa plamistość liści. Pojawia się ona zwykle pod koniec lata, zwłaszcza gdy jest ciepło i wilgotno. Powodują ją grzyby (Cercospora. Chdosporium lub Phylioslicta). Zaatakowane liście mają początkowo drobne czerwonawe lub brązowe plamki, które powiększają się i łączą z sąsiednimi. Gnijące części wypadają, tworząc dziury. Porażone liście należy usuwać, zaś zdrowe opryskiwać bioseptem parokrotnie co tydzień.

Mączniak.

Inną dość często spotykaną chorobą jest mączniak. Pojawia się również pod koniec lata. Należy z nim postępować tak samo jak z grzybową plamistością liści, a więc usuwać porażone liście.

Uwaga! Podobnie jak w przypadku preparatów na szkodniki, fungicydy (tj. środki przeciwko grzybom) lepiej stosować w innych częściach ogrodu.

Czarna zgnilizna kłączy.

Najniebezpieczniejszą chorobą grzybieni jest czarna z adko, ale jest bardzo groźna. Powodowana jest przez grzyby z rodzaju Pythiuw. Objawia się przede wszystkim i czernieniem i przykrym zapachem kłącza. Dodatkowo żółkną wyrastające z kłącza liście. Można wówczas spróbować wykąpać kłącze w roztworze bioseptu. Po kąpieli trzeba wymienić wodę na świeżą i poddać roślinę miesięcznej kwarantannie. Gdy po tym czasie nie widać śladów choroby, lilie mogą wrócić do oczka. Często jednak zaatakowanej lilii nie da się już uratować. Jeśli mimo opisanych zabiegów objawy nie ustąpią, najbezpieczniej będzie zniszczyć roślinę, a oczko zdezynfekować [np. Agrosterilem 110 SL).

Czy wiesz, że…

Niektóre odmiany lilii zmieniają barwę kwiatów w czasie kwitnienia. Początkowo kwiaty są blado-różowe, następnie ciemnieją, aż wreszcie stają się całkiem czerwone. Inne po rozwinięciu są białe, z każdym dniem żółkną, a na koniec kwitnienia zabarwiają się na brzoskwiniowe. Do takich odmian należy np. ‚Sioux’,

Czy wiesz, że…

Zamiast specjalnych koszy, możesz użyć plastikowych wiader budowlanych (można je nabyć w każdym markecie budowlanym lub ogrodniczym) albo zwykłych plastikowych pojemników. Wybierając takie rozwiązanie, należy pamiętać, aby wcześniej nawiercić lub wypalić w nich otwory, które umożliwią korzeniom czerpanie świeżej wody. W przeciwnym wypadku na dnie pojemnika powstanie strefa nie mająca kontaktu z natlenioną wodą, co spowoduje rozwój bakterii beztlenowych, produkujących szkodliwy dla roślin i ryb siarkowodór. Martwa część podłoża śmierdzi i powoduje gnicie roślin.

 

GATUNKI I ODMIANY POLECANE DO DUŻYCH ZBIORNIKÓW

 

Gatunek

 

Odmiana

 

Stanowisko

Głębokość sadzenia od powierzchni wody (cm)

 

Barwa kwiatów

Nymphaea alba

Charles de Meuralle

słoneczne

60-100

czerwona

Nymphaea alba

Colonel A J. Welch

słoneczne

60-100

żółta

Nymphaea alba

Ellisiana

słoneczne

80-150

błyszcząco-czerwona

Nymphaea alba

Escaboucle

słoneczne

50-70

ciemnoczerwona

Nymphaea alba seria

Marliacea

słoneczne

50-80

biała, różowa lub czerwona

Nymphaea alba

Newton

słoneczne

80-150

cynobrowa

Nymphaea ojbemsa

GlarJsroniana

słoneczne

60-100

biała

Nymphaea niberosa

Richardsonii

słoneczne

80-100

biała

 

GATUNKI I ODMIANY POLECANE DO MAŁYCH ZBIORNIKÓW

Gatunek

Odmiana

Stanowisko

Głębokość sadzenia od powierzchni wody (cm)

Barwa kwiatów

Nymphaea alba

Froebelii

słoneczne

30-40

karminowo-czerwona

Nymphaea alba

Indiana

słoneczne

30-70

miedziane

Nymphaea alba

James Brydon

słoneczne

40-50

wiśniowo-czerwona

Nymphaea odorata

Princess Elizabeth

słoneczne

40-60

różowa

Nymphaea odorata

Alba

słoneczne

30-50

biała

Nymphaea pygmea

Heluola

słoneczne

30-50

żółta

Nymphaea pygmea

Alba

słoneczne

30-50

biała

Nymphaea tubeiosa

Rosea

słoneczne

30-40

różowo-czerwona

 

Katarzyna Czajkowska-Matosiuk
Źródło: Budujemy dom 01/06/2011
www gazety: http://www.budujemydom.pl/

Wpisz interesujące Cię słowo i wciśnij enter