Jak zapobiec chorobom selera?

Już podczas produkcji rozsady selera mogą mieć miejsce infekcje groźnymi patogenami powodującymi zgorzele siewek, a później starszych roślin. Najczęstszymi źródłami sprawców zgorzeli bywają skażone nasiona, używane do produkcji rozsady zakażone mikrobiologicznie podłoże lub pojemniki (skrzynki, wielodoniczki), także nieutrzymywane w higienie miejsca przygotowania podłoża i dalszej uprawy rozsady.

Stoły, parapety, narzędzia czy pojem­niki uprawowe, jeżeli wcześniej były używane, trzeba zdezynfekować 2% roztworem środka Menno Florades 90 SL (kwas benzoesowy) lub 3% roztwo­rem podchlorynu sodu. Do odkażania można też zastosować preparat zawie­rający nadtlenek wodoru i jony srebra, np. Huwa San TR-50 (1-2%).

Niedopuszczalne jest przenawoże- nie rozsady, gdyż zbyt zasolone podłoże hamuje wzrost siewek, zwiększa deficyt wody.

Jeżeli rozsada jest kupowana, nale­ży starannie ją przeglądnąć, zwracając uwagę nie tylko na nasadę liści, ale tak­że na liście. Lepiej nie sadzić na miejsce stałe roślin z objawami chorobowymi, bo późniejsze zwalczanie patogenów będzie trudne i kosztowne, a nie zawsze efektywne.

OBJAWY NA NACI

Septorioza selera (fot. 1), której spraw­cą jest grzyb Septoria apiicola, jest najpowszechniejszą chorobą selera w Polsce. Agrofag ten często zimuje na nasionach w postaci piknidiów, będą­cych formą zarodnikowania konidialne- go, dlatego pierwsze objawy choroby można zaobserwować już na liścieniach, w czasie produkcji rozsady. Patogen ra­czej nie doprowadza do całkowitego za­mierania siewek. Szybki jego rozwój na­stępuje w warunkach wilgotnej i ciepłej pogody. Rozprzestrzenianie się zarodni­ków S. apiicola i infekcje liści zachodzą podczas opadów deszczu i w tempera­turze 15-26°C. Początkowo na porażo­nych liściach powstają drobne, brązowe lub brunatne plamki. Później, kilka tygo­dni po posadzeniu rozsady na miejsce stałe, na liściach i ogonkach liściowych (fot. 2) pojawiają się typowe objawy choroby w postaci przebarwień. Plamy na blaszkach liściowych są początkowo niewielkie, okrągławe, zwykle o średni­cy 1-2 mm, z czasem powiększają się do 10 mm i więcej. Plamy na krawędziach li­ści zlewają się ze sobą, powodując żółk­nięcie i zasychanie od szczytu całych blaszek liściowych. Szybkie żółknięcie tkanek roślinnych jest spowodowane wydzielaniem przez patogen toksyn dezaktywujących chlorofil. Początko­wo choroba na plantacji selera pojawia się w skupieniach („gniazdowo”), póź­niej rozprzestrzenia się na większy areał.

Plamy na ogonkach liściowych mają wydłużony, owalny kształt, powiększa­ją się w miarę wzrostu ogonków. Wraz z rozwojem procesu chorobowego, w obrębie plam można zauważyć liczne

piknidia – ciemnobrunatne do prawie czarnych, lekko wzniesione punkciki o średnicy do 1 mm. Piknidia powsta­ją w licznych skupiskach, zwłaszcza na ogonkach liściowych, przyjmując po­stać ciemnych kuleczek lub „strupków”. Zasychanie i zamieranie silnie porażo­nych liści (fot. 3) jest przyczyną wytwa­rzania nowej naci, co doprowadza do obniżenia plonu korzeni i ich drobnienia oraz pogorszenia konsystencji i smako­wych walorów miąższu.

Niedopuszczalne jest wystąpienie choroby na plantacjach nasiennych, gdyż patogen, infekując pędy na­sienne, doprowadza do zamierania szypułek, pąków kwiatowych i kwia­tów. W przypadku późniejszego pora­żenia rośliny, po wykształceniu nasion, formują się na nich liczne piknidia. 5. apiicola może przetrwać do 2-3 lat na porażonym materiale siewnym, a tylko około roku w postaci grzybni na pozo­stawionych po zbiorze resztkach cho­rych roślin.

Chwościk selera (powodowany przez grzyb Cercospora Apii, to kolejna choroba stwierdzana na plantacjach selera. Jej symptomy, zwłaszcza w początkowej fazie procesu chorobo­wego, mogą być utożsamiane z obja­wami septoriozy, podobnie pojawia się plamistość liści, a później zasychanie naci. Źródłem sprawcy są porażone nasiona oraz resztki chorych roślin pozostawione w polu, zalega­jące w wierzchnich warstwach gleby. Pierwsze objawy mogą być widoczne na rozsadzie, zwłaszcza gdy wysiewane są niezaprawiane nasiona. Na roślinach w polu chwościk stwierdzany jest zwy­kle wcześniej od septoriozy. Pierwsze symptomy można zauważyć na najstar­szych liściach, początkowo jako drob­ne, popielate, okrągławe plamy z jasnobrunatną obwódką. Plamy te szybko się powiększają, stają się nieregularne i opanowują znaczne partie liścia. We wnętrzu plam można zaobserwować (szczególnie podczas wilgotnej pogody) nalot licznych trzonków konidialnych z zarodnikami. Grzyb nie wytwarza piknidiów, dlatego w prze­ciwieństwie do septoriozy, w obrębie plam nie widać skupisk ciemnych, czarnych punkcików. Porażone liście żółkną, a następnie zasychają obumierają. Infekcji ulegają coraz młodsze liście w roze­cie. Wydłużone, zapadnięte plamy two­rzą się na ogonkach liściowych.

Infekcji i rozwojowi patogenu sprzy­ja duża wilgotność powietrza podczas opadów lub porannej rosy. Zarodniki konidialne rozprzestrzeniają się z wodą, wiatrem i w trakcie zabiegów pielęgna­cyjnych na ubraniach oraz narzędziach uprawowych. Kiełkowanie zarodników poprzez aparaty szparkowe możliwe jest przy wysokiej wilgotności powie­trza. Jest to gatunek ciepłolubny, roz­wijający się najszybciej w temperatu­rze 15-30°C. Działania profilaktyczne ograniczanie jest możliwe przy okazji ochrony przed septoriozą (analogiczne).

Septorioza i chwościk selera są naj­groźniejszymi chorobami także selera naciowego.

WAŻNY MONITORING

Na stanowiskach, na których wystąpiły choroby, należy zachować co najmniej 2-letnią przerwę w uprawie selera.

Konieczne są częste lustracje roślin w mnożarce oraz po posadzeniu na miejsce stałe, także przez cały okres wegetacji w polu.

Po zaobserwowaniu pierwszych oznak septoriozy na etapie produkcji rozsady lub już po posadzeniu roślin w pole, wskazane jest 2-, 3-krotne opryskiwanie, stosując przemiennie fungicydy z różnych grup chemicznych: Gwarant 500 SC (powierzchniowy, za­wierający chlorotalonilftalan) w dawce

l/ha (14 dni karencji); preparaty wgłęb- no-układowe mające w składzie azoksystrobinę (strobiluryna) – Amistar 250 SC (lub jego odpowiedniki: Arastar 250 SC, Ascom SC, Atol 250 SC, Atos 250 SC, Mirador 250 SC, Sammisto 250 SC, Sta­rami 250 SC, Strobi 250 SC) w dawce 0,8 l/ha (14 dni); preparat kontaktowo- -układowy zawierający azoksystrobinę (strobiluryna) i difenokonazol (triazol) – Scorpion 325 SC w dawce 1 l/ha (14 dni).

Konieczne jest przestrzeganie za­sad higieny, m.in. zmienianie odzieży roboczej, gdyż na zawilgoconej mogą być przenoszone zarodniki sprawców chorób.

Po zakończeniu uprawy trzeba ko­niecznie dokładnie zebrać i zniszczyć (np. spalić) porażoną nać (także jej resztki pozostałe w polu po zbiorze roślin).

NA ETAPIE PRODUKCJI ROZSADY

Nasilenie objawów chorobowych w po­czątkowej fazie wzrostu roślin może być duże, gdy seler jest uprawiany w nieod­powiednich warunkach siedliskowych, m.in. przy: • niedostatecznym natęże­niu światła, • zbyt niskiej temperaturze podłoża i powietrza, • wysokiej wilgot­ności powietrza, • złej strukturze podło­ża, • braku sprawnego systemu odpro­wadzenia nadmiaru wody/pożywki. Przy wyborze odmiany do uprawy warto roz­ważyć zakup materiału siewnego odpor­nego na choroby, w tym na septoriozę.

Nasiona

Ich zaprawianie powinno być powszechnym, rutynowym zabie­giem profilaktycznym w produkcji roś­linnej, jednocześnie wiadomo, że jest ono najbezpieczniejsze dla środowiska. Zabieg ten ma chronić rośliny przed patogenami wywołującymi zgorzele siewek (ramka na str. 126) oraz przed szkodnikami uszkadzającymi siewki.

Do zaprawiania nasion selera dopusz­czona jest w Polsce tylko jedna konwen­cjonalna (w rozumieniu ochrony roślin) substancja – tiuram (ditiokarbaminian) w formie handlowego środka Zaprawa Nasienna T 75 DS/WS. Fungicyd ten ma ochronić kiełki i młode rośliny przed pa­togenami wywołującymi zgorzele sie­wek. Można go użyć na sucho w dawce 2 g/kg nasion selera. Do zabiegu zapra­wiania nasion na mokro przydatny może być preparat biotechniczny, stymulator wzrostu Biosept Active (roztwór 0,5%, zawierający wyciąg z grejpfruta, wspo­magający ochronę, działający antygrzybiczo i antybakteryjnie).

Nasiona można także odkażać ter­micznie w ciepłej wodzie o temperatu­rze 48-49°C przez 30 minut.

Podłoże powinno być starannie przygotowane, wolne od patogenów, o dobrej strukturze, zapewniające od­pływ nadmiaru wody/pożywki z po­jemników, w których rośnie rozsada.

Zgorzel przedwschodowa występuje, gdy siewki zamierają, zanim pojawią się nad powierzchnią podłoża. Dochodzi do niej, gdy podłoże lub nasiona są zakażone patogenami, a zalegająca woda stwarza warunki beztlenowe dla kiełków i korzeni, osłabiając je, przez co stają się bardzo podatne na infekcje patogenami wywołującymi zgniliznę.

Przy zgorzeli powschodowej ważną rolę odgrywają warunki, w jakich jest uprawiana rozsada. Nadmiar wody w podłożu, zbyt wilgotne powietrze przy niskiej temperaturze przyspieszają porażenie, w efekcie zagniwanie części podliścieniowej, powodujące zamieranie całych roślin.

Głównymi sprawcami zgorzeli siewek są organizmy grzybopodobne z rodzaju Pythium, których ważnym źródłem jest podłoże lub woda (w mniejszym zakresie), także grzyby z rodzajów Fusarium, Phoma i Alternaria.

 

Dr hab. Jacek Nawrocki
Uniwersytet Rolniczy w Krakowie
Żródło: Hasło Ogrodnicze 1/04/2015

Wpisz interesujące Cię słowo i wciśnij enter