Integracja metod w ochronie truskawki

W ostatnich latach ochrona upraw sadowniczych, w tym także truskawki, uległa znacznym zmianom. Profesjonalni użytkownicy środków ochrony roślin powinni stosować się do zasad integrowanej ochrony, czyli wykorzystywać niechemiczne metody, prowadzić ścisłą rejestrację zabiegów oraz odpowiednio dobierać środki ochrony. Jakie metody i preparaty są pomocne w ochronie truskawek przed szarą pleśnią?

Zaletą integrowanej ochrony, szczególnie z punktu widzenia konsumenta, jest stała kontrola zabiegów prowadzonych na plantacji oraz ocena poziomu pozostałości środ­ków ochrony w owocach. Natomiast producenci mają możliwość stałego dostępu do najnowszej wiedzy, poprzez systematyczne uczestnictwo w szko­leniach. Jest to niezwykle ważne, gdyż obok niezaprzeczalnych korzyści, sto­sowanie środków chemicznych może stwarzać zagrożenia dla człowieka i śro­dowiska, wynikające z nieprawidłowego ich użycia (zawyżanie dawek, nieod­powiednia temperatura, zbyt częste za­biegi preparatami o tym samym mecha­nizmie działania). Skutkiem tego może być zarówno pojawienie się form pa­togenów odpornych na poszczególne grupy związków, jak i ich negatywny wpływ na środowisko i zdrowie ludzi.

Podstawą zintegrowanego systemu ochrony jest maksymalne wykorzystanie metod niechemicznych, które powinny być uzupełniane stosowaniem pesty­cydów tylko wówczas, gdy oczekiwane straty ekonomiczne powodowane przez agrofagi będą wyższe niż koszt zabiegu. Dlatego też prawidłowo wykonywana ochrona chemiczna – zgodnie z zasada­mi Dobrej Praktyki Ochrony Roślin – jest jednym z najważniejszych elementów in­tegrowanej produkcji. Wszystkie prowa­dzone działania powinny uwzględniać szeroko pojęty interes rolnictwa oraz ludzkie zdrowie i ochronę środowiska naturalnego. Integrowane technologie produkcji objęte są systemami certyfika­cji i mają stanowić gwarancję produkcji żywności wysokiej jakości. Rynki rol­no-spożywcze coraz częściej wymagają od producentów certyfikatów, gwarantu­jących bezpieczną żywność.

LUSTRACJE I DOBÓR ODMIAN

Nieodzownym elementem racjonalnie prowadzonej ochrony chemicznej są lu­stracje. Dają one informacje o występo­waniu i nasileniu choroby, są niezbędne w podejmowaniu decyzji odnośnie pra­widłowego zastosowania środka ochro­ny oraz pozwalają na usunięcie porażo­nych roślin lub ich organów, co może znacznie ograniczyć rozprzestrzenianie się patogena. Istotnym czynnikiem modyfikującym występowanie szarej pleśni i jej nasilenie są zabiegi agrotechniczne. Niewłaściwa agrotechnika, a przede wszystkim duże zagęszczenie roślin, in­tensywne nawożenie azotowe, jak również niedożywienie roślin, powodujące okresowe zahamowania wzrostu, czy brak lub nadmiar wody sprzyjają rozwo­jowi patogena. Na plantacjach silnie za­gęszczonych pomocne może być sko­szenie i wygrabienie liści tuż po zbiorze owoców. Dzięki temu, z jednej strony ograniczone zostaje źródło zakażenia, a z drugiej ułatwione jest dokładne pro­wadzenie zabiegów ochrony. Innym, wskazanym zabiegiem agrotechnicz­nym, jest ściółkowanie plantacji, które zapobiega kontaktowi owoców z glebą, wodą i infekcjom przez patogeny. Dzię­ki temu wartość handlowa owoców jest zdecydowanie wyższa.

W wielu krajach, także w Polsce, pro­wadzone są szeroko zakrojone prace hodowlane nad uzyskaniem odmian odpornych na najgroźniejsze patoge­ny. Obejmują one także badania nad uzyskaniem zmienionych genetycznie odmian truskawek, m.in. odpornych na porażenie przez B. Cinerea, czy też otrzymaniem transgenicznych klonów odmian handlowych, które łączyłyby w sobie najlepsze cechy jakościowe oraz geny odporności na podstawowe choroby truskawek. Póki co, nie ma jednak odmian w 100% odpornych na szarą pleśń. Są już uprawiane odmiany deserowe: Elegance, Elsanta, Honeoye, Malwina, Roxana, Darselect, Florens itd., które wykazują mniejszą podatność na porażenie, ale trzeba je chronić, cho­ciaż w mniejszym stopniu niż pozostałe.

PREPARATY BIOLOGICZNE I CHEMICZNE

Innym kierunkiem badań ściśle związa­nym z produkcją integrowaną jest po­szukiwanie preparatów biologicznych opartych na antagonistycznych bakte­riach, drożdżach, grzybach czy też róż­nych naturalnych wyciągach. Wykazano wyraźną redukcję porażenia przez B. cinerea na przykład dzięki takim grzybom, jak: Gliocladium roseum, Trichoderma viridae czy Penicillium spp. W Instytucie Ogrodnictwa w Skierniewicach ocenia­no przydatność preparatów biologicz­nych i biotechnicznych, jak Biosept 33 SL zawierający wyciąg z grejpfruta, Messenger (białko harpina), Vaxiplant SL (laminaryna) oraz Trichodex 25 WP (zarodniki grzyba Trichoderma harzianum) i Polyversum WP (zarodniki grzyba Pythium oligandrum). Zarówno Vaxiplant SL, jak i Polyversum WP są zarejestro­wane do ochrony truskawek przed chorobami liści i owoców, ale najlepiej stosować je w programach mieszanych, w których w warunkach największego zagrożenia roślin, czyli w okresie kwitnie­nia, wykorzystane będą środki chemicz­ne.

W przypadku wielu chorób, w tym m.in. szarej pleśni, ochrona chemiczna nadal jest najefektywniejsza i najszyb­sza, a niekiedy jedyna w zapobieganiu stratom plonu. W ostatnim czasie na­stąpiły znaczne zmiany w asortymen­cie fungicydów polecanych do ochrony truskawek. Zostało zarejestrowanych kilka nowych produktów, o innym od dotychczasowych mechanizmie działa­nia. Są to m.in. Luna Sensation 500 SC, Merpan 80 WG, Frupica 400 SC, Rovral Aquaflo 500 SC (tabela). Składają się one z dwóch substancji aktywnych, np. Luna Sensation 500 SC (fluopyram + trifloksystrobina), Switch 62,5 WG (cyprodinil + fludioksonil), Signum 33 WG (boskalid + piraklostrobina). Ze wzglę­du na podwójny mechanizm działania charakteryzują się wysoką skuteczno­ścią i w przyszłości mogą znaleźć zasto­sowanie w zabiegach interwencyjnych, a więc ustalanych na podstawie sygna­lizacji warunków infekcji. Taki model ochrony pozwala uwzględniać przebieg warunków atmosferycznych i modyfiko­wać na bieżąco program ochrony. W re­zultacie, w sezonach niesprzyjających rozwojowi choroby, może prowadzić do znacznego ograniczenia liczby zabie­gów.

ROZWÓJ INFEKCJI

Grzyb B. cinerea jest typowym saprotrofem. Zimuje na martwych szcząt­kach roślin uprawnych i chwastów oraz w ściółce przerośniętej grzybnią, two­rząc na martwej tkance czarne, płaskie, eliptyczne przetrwalniki, tzw. sklerocja. Głównym źródłem infekcji w okresie wiosennym są zarodniki konidialne wy­twarzane podczas wilgotnej pogody na sklerocjach, które przezimowały na po­rażonych w ubiegłym sezonie roślinach truskawki oraz na innych gatunkach rosnących w pobliżu plantacji. Pierw­sze zarodniki pojawiają się zwykle już w marcu, a kolejne sukcesywnie przez cały sezon wegetacyjny. Zarodniki grzy­ba mogą kiełkować tylko w obecności wody, a optymalna temperatura infekcji wynosi 15-25°C. Bardzo ważnym czyn­nikiem decydującym o infekcji tkanek roślinnych jest wilgotność względna powietrza. W ubiegłym sezonie w maju, kiedy zaczęła kwitnąć większość od­mian truskawek, wystąpiły intensywne opady deszczu i przez ponad 20 dni wilgotność względna powietrza wyno­siła powyżej 80%, co spowodowało, że nawet na chronionych plantacjach truskawek liczba porażonych owoców wynosiła od 30 do nawet 70%. Obser­wowano objawy szarej pylącej grzybni B. cinerea na liściach, ogonkach liścio­wych i u podstawy korony truskawki. Na takich plantacjach należy więc liczyć się z bardzo dużym źródłem infekcji i doskonałym przezimowaniem patogena, zwłaszcza że warunki pogodowe w okresie zimowo-wiosennym nie zakłó­cały procesu jego rozwoju.

EFEKTYWNOŚĆ ZABIEGÓW

O efektach zwalczania szarej pleśni decyduje w dużym stopniu właściwe przeprowadzenie ochrony chemicznej. Składają się na nią zarówno prawidłowo dobrane terminy opryskiwań, jak i odpo­wiedni wybór fungicydów i ich dawka, oraz niezwykle ważny czynnik, jakim jest właściwa technika zabiegów, a więc od­powiedni opryskiwacz. Ciecz oprysko­wa musi dotrzeć do wnętrza roślin, aby pokryć kwiatostany ukryte często pod liśćmi. Zabiegi przeciwko szarej pleśni należy rozpocząć w okresie pierwszych rozwijających się kwiatów, gdyż w peł­ni rozwinięty kwiat wykazuje najwyższą podatność na infekcje. Dalsze zabiegi wykonywane są co 5-7 dni w zależności od przebiegu pogody. Ustalając terminy zabiegów, należy uwzględniać ewentu­alne zmycie fungicydów, a więc koniecz­na jest znajomość wielkości opadu od ostatniego opryskiwania. Podczas ulew­nych deszczy niekiedy konieczne jest wykonanie powtórnego zabiegu znacz­nie wcześniej niż podaje się w schema­tycznych zaleceniach, czasem nawet już następnego dnia. Na plantacjach truska­wek odmian podatnych trzeba przepro­wadzić zwykle 4-5 zabiegów, natomiast na mniej podatnych z reguły wystarcza­ją 2, ale w warunkach częstych opadów i wysokiej wilgotności, z pewnością i w tym przypadku liczba zabiegów musi być większa. Ze względu na możliwość wystąpienia form odpornych grzyba B. cinerea należy bezwzględnie prze­strzegać zasad przemiennego stoso­wania środków i ograniczania liczby opryskiwań w sezonie preparatami z tej samej grupy chemicznej do 1-2 w se­zonie. Zabiegi najlepiej wykonywać za­pobiegawczo lub maksymalnie do 24 godzin od momentu infekcji.

Bardzo dużą rolę w ograniczaniu strat powodowanych przez szarą pleśń, ale także mokrą zgniliznę (Rhizopus spp.) owoców odgrywa szybkie schładzanie owoców po zbiorze. Konieczna jest jed­nak do tego odpowiednia liczba chłodni dobra organizacja skupu i transportu owoców. Jest to obecnie jeden z waż­niejszych elementów technologii wyma­gający szybkiego rozwiązania.

Środki ochrony roślin aktualnie zarejestrowane do zwalczania szarej pleśni na plantacjach truskawki

Fungicyd Grupa chemiczna Substancja aktywna
Luna Sensation 500 SC SDHI + strobilurynowy fluopyram -(-trifloksystrobina
Mythos 300 SC anilinopirimidyny pirymetanil
Switch 62,5 WG anilidopirymidyny+fenylopirole cyprodinil+fludioksonil
Frupica 440 SC anilidopirymidynowy mepanipirim
Pomarsol Forte 80 WG
Sadoplon 75 WP ditiokarbaminiany tiuram
Thiram Granuflo 80 WG
Signum 33 WG strobiluryny+anilidy piraklostrobina+boskalid
Teldor 500 SC hydroksyanilidy fenheksamid
Rovral Aqua Flo/Dymas/Grisu dikarboksymidowy iprodion
Merpan 80 WG ftalimidy kaptan
Polyversum WP preparat biologiczny grzyb Pythium oligandrum
Vaxiplant SL polisacharyd laminaryna

Dr hab. Beata Meszka
Instytut Ogrodnictwa w Skierniewicach
Źródło: Owoce Warzywa Kwiaty 01/05/2015

Wpisz interesujące Cię słowo i wciśnij enter