Najgroźniejsza choroba roślin ozdobnych

Szara pleśń jest jedną z najczęściej występujących i najgroźniejszych chorób roślin ozdobnych. Pojawia się wszędzie tam, gdzie panują niekorzystne warunki, a szczególnie zbyt wysoka wilgotność powietrza, niedostateczna długość dnia i słaba intensywność światła.

Patogen Botrytis cinerea poraża prawie wszystkie gatunki roślin ozdobnych, szczególnie jednoroczne i dwuletnie, rabatowe i balkonowe, byliny, a także cebulowe upra­wiane na kwiat cięty. Występuje również na iglastych i liścia­stych drzewach oraz krzewach ozdobnych, przede wszystkim w stadium siewek lub na etapie ukorzeniania sadzonek.

Objawy. Są zróżnicowane, zależnie od gatunku i fazy roz­wojowej rośliny. Zazwyczaj po wschodach siewki w miejscu stykania się z podłożem brunatnieją, przewężają się, przewra­cają i obumierają. Przyczyną tych objawów, oprócz grzyba B. cinerea, są często patogeny z rodzaju Pythium oraz gatunku Rhizoctonia solani. W okresie ukorzeniania sadzonek zielnych lub półzdrewniałych, na różnej ich wysokości, po­jawiają się brązowe, gnilne plamy, które szybko się powięk­szają. Gnicie tkanek rozpoczyna się niekiedy od podstawy sadzonek i przesuwa stopniowo do góry, co prowadzi do ich obumierania. Przy bardzo wysokiej wilgotności powietrza na liściach stykających się z podłożem lub tych znajdują­cych się w środku zbitej rozety liściowej mogą występować brązowe, wodniste plamy, które szybko powiększają się, prowadząc do zamierania liści, a niekiedy łodyg. Plamy na

liściach mogą pojawiać się w miejscu zetknięcia z opadają­cymi płatkami kwiatowymi, w czasie ich zwilżenia. Pojedyn­cze (hortensja) lub liczne (tulipan) drobne, brązowe plamy prowadzą do obumierania liści. Plamy mogą być widoczne na niezdrewniałych pędach i, jeśli obejmą cały obwód, część powyżej zamiera (tulipan).

W czasie deszczowej pogody lub wysokiej wilgotności po­wietrza na płatkach kwiatowych różnych gatunków roślin wi­doczne są owalne, wodniste, brązowe plamy, szybko prowa­dzące do obumierania całych kwiatów. Po zimie uszkodzone liście lub pędy roślin zimozielonych (byliny, dwuletnie) bardzo łatwo są infekowane przez grzyb B. cinerea. Pojawiające się wiosną nowe pędy piwonii gwałtownie więdną i obumierają. Przy wysokiej wilgotności powietrza i częstych opadach desz­czu, brązowe, wodniste plamy gwałtownie powiększają się, prowadząc do zamierania organów lub całych roślin. Jeśli wil­gotność powietrza jest niska, rozwój nekroz lub plam jest za­hamowany. Suche, obumarłe tkanki w obrębie plam łatwo się wykruszają. Na igłach lub łuskach krzewów iglastych znajdu­jących się w środku zwartej korony (cyprysik, jałowiec, żywot­nik) pojawiają się wodniste liczne plamy, które doprowadzają do ich obumierania i opadania.

Sprzyjające warunki. Szczególnie korzystne warunki do rozwoju grzyba B. cinerea panują jesienią i zimą przy wyso­kiej wilgotności powietrza i ograniczonej ilości światła. Jeśli wilgotność powietrza jest bardzo wysoka, w krótkim czasie na powierzchni obumartych tkanek pojawia się obfity, szary, pylący nalot trzonków i zarodników konidialnych. Zarodniki przenoszone są z prądami powietrza często na rośliny znacz­nie oddalone. Znaczenie owadów zapylających i szkodników w rozprzestrzenianiu patogena jest niewielkie.

Grzyb może być przenoszony z chorym materiałem roślin­nym, np. sadzonkami i rozsadą lub chorymi cebulami (tulipan) czy bulwami (mieczyk). Zakaża rośliny głównie przez rany powstałe podczas usuwania liści, cięcia kwiatów, żerowa­nia owadów lub prac pielęgnacyjnych. Możliwa jest również bezpośrednia infekcja przez nieuszkodzone tkanki, np. płatki kwiatowe lub aparaty szparkowe. Na płatkach kwiatowych, np. róży, jeszcze przed zbiorem kwiatów mogą znajdować się zarodniki, jednak z powodu niskiej wilgotności w szklarni, infekcja nie następuje. Po ścięciu kwiaty trafiają do chłodni, gdzie w warunkach wysokiej wilgotności powietrza dochodzi do rozwoju choroby. Z danych w literaturze wynika, że zain­fekowane rośliny w warunkach niekorzystnych dla patogena,

przez kilka tygodni nie wykazują objawów, które pojawiają się dopiero w sprzyjających okolicznościach. Wówczas już po 8 godzinach od infekcji na powierzchni obumarłych tkanek mogą formować się zarodniki konidialne.

Na obumarłych tkankach tworzą się czarne, błyszczące sploty grzybni (sklerocja) o średnicy 1-15 mm, które mogą przez wiele miesięcy przetrwać niekorzystne warunki. Zwykle jesienią, podczas usuwania resztek roślinnych, sklerocja do­stają się na lub do podłoża. Jeśli warunki otoczenia są sprzy­jające (wiosną po przezimowaniu), na sklerocjach formują się miseczkowate apotecja – stadium workowe grzyba, a w nich worki i zarodniki. Oprócz nich mogą się tworzyć trzonki i za­rodniki konidialne. Uwalniane zarodniki workowe i konidialne infekują rośliny. Rozwój patogena przebiega w bardzo szero­kim zakresie temperatury – od 0°C do 30°C i przy wilgotności powietrza ponad 94%. Według danych w literaturze, istnieje możliwość infekcji przez B. cinerea w temperaturze nawet do kilku stopni poniżej 0°C. Patogen może więc rozwijać się rów­nież w chłodni, stanowiąc zagrożenie dla przechowywanego materiału roślinnego. Uwalniane zarodniki po dostaniu się na rośliny kiełkują, do czego obecność wody nie jest wyma­gana. Grzyb zimuje na różnych podatnych gatunkach roślin uprawianych pod osłonami, bulwach lub cebulach, resztkach roślin oraz sklerocjach w podłożu.

Zapobieganie. Najważniejsza jest profilaktyka uwzględ­niająca niechemiczne metody ochrony. Pod osłonami, po za­kończeniu cyklu produkcyjnego, jedną z ważniejszych czyn­ności jest usunięcie resztek roślinnych i podłoża, na których może rozwijać się lub zimować patogen – sprawca choroby. W uprawie polowej jesienią, po zakończeniu wegetacji, nale­ży usuwać obumarłe resztki roślinne, które można przezna­czyć na kompost jedynie wtedy, gdy rośliny były zdrowe lub porażone w niewielkim stopniu. Wiosną zaleca się usuwanie zbrązowiałych, obumarłych liści, szczególnie stykających się z podłożem. Podczas prac pielęgnacyjnych i transportu nale­ży unikać uszkodzenia roślin.

Najważniejszym czynnikiem zapobiegającym pojawieniu się szarej pleśni jest wilgotność powietrza – powinna wynosić poniżej 90%. Pod osłonami nie należy dopuszczać do zbyt dużego zagęszczenia roślin, sprzyjającego wzrostowi wilgot­ności wokół liści. W uprawie polowej, oprócz odpowiedniej rozstawy roślin, na powierzchni gleby można rozłożyć czar­ną agrotkaninę lub korę, co zapobiega rozwojowi chwastów i ogranicza wzrost wilgotności powietrza. Istotny jest sposób nawadniania. W uprawie pod osłonami rośliny podlewa się zwykle za pomocą systemu nawadniania kapilarnego, co pozwala uniknąć wzrostu wilgotności powietrza i zwilżania roślin. W uprawie polowej, gdzie bardzo często stosuje się deszczowanie lub podlewanie wężem z sitkiem, pozostawia­nie mokrych roślin na noc sprzyja wystąpieniu objawów szarej pleśni oraz innych patogenów nalistnych. Dlatego zaleca się nawadnianie w godzinach rannych, aby rośliny oraz wierzch­nia warstwa podłoża przed nadejściem nocy zdążyły obe­schnąć. W szklarniach i tunelach foliowych należy utrzymy­wać wilgotność powietrza do 90%. Błędem jest instalowanie czujników urządzeń pomiarowych w nieodpowiednim miejscu – bardzo często kilkanaście lub kilkadziesiąt centymetrów nad uprawianymi roślinami. Tymczasem wilgotność powietrza jest znacznie wyższa w obrębie liści, gdzie zwykle dochodzi do infekcji. Klasycznym przykładem mogą być cyklameny for­mujące zwartą rozetę liściową, pod którą wybijające z bulwy pędy kwiatowe bardzo łatwo ulegają infekcji przez B. cinerea.

Szklarnie lub tunele foliowe należy często wietrzyć w celu obniżenia w nich wilgotności. Jesienią zaleca się na 2-3 go­dziny przed wschodem słońca włączyć ogrzewanie. W tym czasie należy nieznacznie podnieść wietrzniki, aby umożliwić wymianę powietrza. Bardzo dobre efekty uzyskuje się poprzez instalowane w obiektach ogrzewania wegetacyjnego, z uży­ciem rur rozmieszczonych bezpośrednio na podłożu, z możli­wością regulacji wysokości ich położenia. Przy skraplaniu się wody na konstrukcji szklarni należy zastosować dodatkową folię zawieszoną pod dachem lub pod już istniejącą folią. Podczas uprawy trzeba systematycznie usuwać i palić silnie porażone rośliny lub ich fragmenty, szczególnie z objawami zarodnikowania.

Ochrona. W uprawie pod osłonami po zakończeniu cy­klu produkcyjnego zaleca się opryskiwać stoły, konstrukcję, przejścia, narzędzia do uprawy jednym ze środków: Menno Florades 90 SL (2%), Agrosteril (5%) lub Huwa-San TR-50 (2%). Do odkażania 10 m2 powierzchni stosuje się 2 I cieczy. Dezynfekcję należy wykonywać przy temperaturze powietrza powyżej 18°C. Po stwierdzeniu objawów chorobowych zaleca się opryskać rośliny jednych z fungicydów: Rovral Aquaflo 500 SC (0,2%), Signum 33 WG (0,15%), Switch 62,5 WG (0,1%). Stosuje się je przemiennie z biopreparatem Polyversum WP (0,05%), stymulatorami wzrostu i rozwoju roślin: Beta-Chikol (1%), Biosept Active (0,1%), Huwa-San TR-50 (0,05%) lub na­wozami ograniczającymi rozwój objawów chorobowych: Actifos (0,6%), Solfan PK (0,5%). W razie potrzeby po 7 dniach zabieg trzeba powtórzyć. W okresie zagrożenia pojawienia się szarej pleśni (jesień, wczesna wiosna) rośliny można opry­skać jednym z podanych środków.

Prof. dr hab. Adam Wojdyła
Instytut Ogrodnictwa w Skierniewicach
Źródło: Owoce Warzywa Kwiaty 01/05/2015

Wpisz interesujące Cię słowo i wciśnij enter